Światowy Dzień Atopowego Zapalenia Skóry

14 września obchodzimy Światowy Dzień Atopowego Zapalenia Skóry. AZS to choroba objawiająca się zarówno suchą, zaczerwienioną, swędzącą i podrażnioną skórą, ale także rozległymi zmianami na skórze. Zmiany te utrudniają codzienne funkcjonowanie pacjentów, powodują ból i dyskomfort oraz często powodują stygmatyzację przez społeczeństwo, wynikającą z błędnego przekonania, że AZS jest chorobą zakaźną. Poniżej znajdziesz zbiór informacji o atopowym zapaleniu skóry oraz o zasadach codziennej pielęgnacji skóry skłonnej do atopii.

Atopowe zapalenie skóry – podstawowe informacje

Atopowe zapalenie skóry (AZS, ang. Atopic dermatitis) znane również jako egzema lub wyprysk atopowy to przewlekła, niezaraźliwa i nawrotowa choroba dermatologiczna. Jest to jedna z najczęstszych chorób skórnych, z częstszym występowaniem wśród kobiet. Choroba zwykle pojawia się u dzieci już przed ukończeniem 1. roku życia i może utrzymywać się przez całe życie, z częstymi okresami zaostrzeń i remisji. [1-3,6].

Rozwój AZS jest wynikiem złożonych interakcji zarówno czynników genetycznych, epigenetycznych, środowiskowych i immunologicznych, z nakładającym się defektem bariery naskórkowej. Na rozwój choroby i jej przebieg istotną rolę mogą odgrywać różnorodne czynniki środowiskowe, takie jak: ekspozycja na alergeny i czynniki drażniące, dieta, stres, zanieczyszczenia powietrza czy drobnoustroje. [4,5]

Głównymi objawami Atopowego zapalenia skóry są silny, często trudny do opanowania świąd, bardzo sucha skóra oraz rumieniowe zmiany o podłożu zapalnym i cechach wyprysku. Zmieniona chorobowo skóra występuje głównie w zgięciach łokci i kolan oraz w obrębie twarzy i szyi, a także w fałdach skóry czy w okolicach intymnych. W ciężkich przypadkach zmiany mogą obejmować skórę całego ciała. [2]

Co ciekawe, lokalizacja zmian jest ściśle związana z wiekiem. U niemowląt i małych zmiany są przeważnie zlokalizowane na powierzchni głowy i w zgięciach kończyn. Wraz z wiekiem, u starszych dzieci, aż do okresu dojrzewania, zmiany występują głownie w fałdach skóry oraz na grzbiecie dłoni i stóp. U dorosłych AZS stanowi kombinację obu wariantów, z częstszym występowaniem zmian w fałdach i zgięciach kończyn oraz na powierzchni dłoni. [3]

Wraz z czasem trwania choroby często następuje pogrubienie i intensywne złuszczanie naskórka. Wielu pacjentów zgłasza, że w wyniku świądu drapie zmiany, co przynosi im chwilową ulgę, natomiast negatywnie wpływa na sam przebieg choroby. Dodatkowo AZS zwiększa podatność do nawrotowych zakażeń skóry, zarówno bakteryjnych, wirusowych jak i grzybiczych. U pacjentów, u których zmiany zlokalizowane są na głowie, twarzy i szyi, często współistnieje zwiększona kolonizacja drożdżakami Malassezia sp. prowadząc do rozwoju m.in. łupieżu. [1,2,8]

Przewlekły przebieg choroby oraz stale utrzymujący się silny i trudny do opanowania świąd – jeden z najbardziej obciążających objawów AZS, istotnie obniżają jakość życia pacjentów i ich rodzin oraz mają poważne konsekwencje socjoekonomiczne.  Zaburzenia snu, absencja w szkole i w pracy oraz izolacja i stygmatyzacja społeczna, mogą być źródłem pogorszenia zdrowia psychicznego i związanych z tym problemów zdrowotnych. [2,3]

Pielęgnacja skóry atopowej

Mimo coraz nowszych metod leczenia AZS podstawą pozostaje połączenie codziennej terapii emolientowej pielęgnującej naskórek i przywracającej zaburzone funkcje bariery naskórkowej, z leczeniem przeciwzapalnym, przy jednoczesnym unikaniu kontaktu z alergenami i czynnikami drażniącymi.  [2,7,11,12,14]

Emolienty to preparaty stosowane na skórę, które działają zmiękczająco, nawilżająco i natłuszczająco oraz regeneracyjnie. Poprawiają wygląd skóry i zmniejszają jej świąd. [3,8]

Emolienty zawierają:

• Substancje okluzyjne które zmniejszają przeznaskórkową utratę wody (transepidermal water loss – TEWL),
• Substancje nawilżające wiążące wodę,
• Lipidy uszczelniające barierę naskórkową, zmniejszające pęknięcia i bruzdy.

Aktualnie stosowane są również tzw. emolienty plus, czyli preparaty wzbogacone o dodatkowe substancje aktywne. Łagodzą podrażnienia i uczucie świądu. Mogą również wspierać mikrobiom skóry, który jest często zaburzony w przebiegu AZS, a także rekonstruują barierę naskórkową. [2,8]

Emolienty mogą redukować objawy AZS u dzieci i dorosłych, zapobiegając zaostrzeniom i nawrotom wyprysku atopowego. Podtrzymują stan remisji po jej indukcji miejscowymi preparatami przeciwzapalnymi oraz wyraźnie zmniejszają ilość potrzebnych miejscowych glikokortykosteroidów. Ich długotrwałe i systematyczne stosowanie zmniejsza również odczucie świądu.  [2,3,8,11-14] Wdrożenie od urodzenia terapii emolientowej u dzieci z grup ryzyka rozwoju AZS istotnie zmniejsza ryzyko jego rozwoju. Aplikowanie emolientów od 1. dnia życia u dzieci urodzonych w rodzinach z atopią może zmniejszyć ryzyko rozwoju AZS. [2]

Zaleca się regularne stosowanie emolientów 2–3 razy dziennie, w zależności od potrzeb i w ilości wystarczającej do pokrycia całej skóry. Emolienty należy dobierać indywidualnie, w zależności od stopnia suchości skóry, dziennej i nocnej aktywności oraz ewentualnej alergii kontaktowej. [2,3,13] Stosuje się produkty bez substancji zapachowych lub innych substancji o dużym potencjale alergicznym.

W przypadku obecności stanu zapalnego najpierw stosuje się miejscową terapię przeciwzapalną, ponieważ nawet najlepsze emolienty mogą drażnić skórę zmienioną chorobowo. [2,13]

W przypadku codziennej higieny zaleca się krótkie kąpiele z zastosowaniem preparatów mydłozastępczych i terapię emolientową bezpośrednio po zakończeniu kąpieli. [2,13] Zaleca się stosowanie łagodnych detergentów syntetycznych (tzw. syndetów), niezawierających mydła i nie zmieniających pH powierzchni skóry. Dzięki temu nie powodują podrażnienia lub uczucia kłucia, a ich stosowanie może wspierać poprawę stanu skóry. [10,13]

Amaderm Atopic – linia dermokosmetyków dedykowana skórze z tendencją do atopii

U osób cierpiących na atopowe zapalenie skóry ważne jest, aby właściwie dbać o wrażliwą skórę i stosować produkty, które nie tylko złagodzą podrażnienia, ale także pomagają ograniczać suchość i dyskomfort skóry. W codziennej pielęgnacji ważne jest, by używać preparatów przeznaczonych specjalnie do potrzeb, tego typu skóry. Preparatów które właściwie ją oczyszczą, odżywią i nawilżą oraz będą skutecznie chronić. Ze względu na różnorodność emolientów, odmienne mechanizmy ich działania nawilżającego, regeneracyjnego, łagodzącego świąd oraz wspierającego prawidłowy mikrobiom skóry, istotny jest odpowiedni, indywidualny dobór preparatów w zależności od stanu skóry i oczekiwanego efektu. Warto także pamiętać, by produkty były z jednej firmy bądź serii. [8,9]

Linia Amaderm Atopic to hipoalergiczne, niezawierające substancji zapachowych dermokosmetyki stworzone z myślą o najbardziej wymagającej grupie odbiorców jakimi są niemowlęta, osoby z wrażliwą i skłonną do alergii skórą oraz osoby z zaburzoną barierą hydrolipidową skóry. Preparaty zawierają starannie dobrane, bezpieczne oraz innowacyjne składniki aktywne, zapewniające kompleksową pielęgnację skóry bardzo suchej, podrażnionej i z tendencją do atopii.

Wykaz źródeł

1. Osiński D, i in. A systematic review of atopic dermatitis – pathomechanism, diagnosis and topical treatment. Quality in Sport. 2025;45:66432. doi: 10.12775/QS.2025.45.66432
2. Nowicki RJ, i in. Atopowe zapalenie skóry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej. Część I. Profilaktyka, leczenie miejscowe i fototerapia. Przegl Dermatol 2019, 106, 354–371. doi: 10.5114/dr.2019.88253
3. Thomsen SF. Atopic dermatitis: natural history, diagnosis, and treatment. ISRN Allergy. 2014 Apr 2;2014:354250. doi: 10.1155/2014/354250
4. Bonamonte D, et al. The Role of the Environmental Risk Factors in the Pathogenesis and Clinical Outcome of Atopic Dermatitis. Biomed Res Int. 2019 Apr 21;2019:2450605. doi: 10.1155/2019/2450605
5. Atopowe zapalenie skóry (cz. 1). Dylematy teoretyczne. (online) https://podyplomie.pl/dermatologia/22571,atopowe-zapalenie-skory-cz-1-dylematy-teoretyczne [dostęp: 11.09.2026)
6. Nowicki R, Trzeciak M, Wilkowska A, Sokołowska-Wojdyło M, Ługowska-Umer H, Barańska-Rybak W, Kaczmarski M, Kowalewski C, Kruszewski J, Maj J, Silny W, Śpiewak R, Petranyuk A. Atopic dermatitis: current treatment guidelines. Statement of the experts of the Dermatological Section, Polish Society of Allergology, and the Allergology Section, Polish Society of Dermatology. Postepy Dermatol Alergol. 2015 Aug;32(4):239-49. doi: 10.5114/pdia.2015.53319
7. Zuccolo de Bortoli SP, Chong Neto HJ, Rosário Filho NA. Different Approaches to Atopic Dermatitis by Allergists, Dermatologists, and Pediatricians. Dermatol Res Pract. 2021 Dec 3;2021:6050091. doi: 10.1155/2021/6050091
8. Kamińska E. Rola emolientów w atopowym zapaleniu skóry u dzieci. Dev Period Med. 2018;22(4):396-403. doi: 10.34763/devperiodmed.20182204.396403.
9. Śliwa K, Sikora E, Ogonowski J. Kosmetyki do pielęgnacji skóry atopowej. Wiadomości chemiczne. 2011, 65, 7-8, 651-673.
10. Mack Correa MC, Nebu J. Leczenie chorych na atopowe zapalenie skóry: rola emolientów. Dermatol po Dypl. 2013; 4(4):49–46
11. Guidelines, AAD (2025), “AAD Guidelines- Focused Update: Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults”, Mendeley Data, V1, doi: 10.17632/x3jz6b64f5.1
12. Davis DMR, et al. Focused update: Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults. J Am Acad Dermatol. 2025 Sep;93(3):745.e1-745.e7. doi: 10.1016/j.jaad.2025.05.1386.
13. Wollenberg A, et al. European guideline (EuroGuiDerm) on atopic eczema – part II: non-systemic treatments and treatment recommendations for special AE patient populations. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022 Nov;36(11):1904-1926. doi: 10.1111/jdv.18429
14. Paciorek-Milczarek P. Atopowe zapalenie skóry – jak diagnozować i leczyć w praktyce lekarza rodzinnego w 2025 r. w świetle aktualnych wytycznych. Lekarz POZ. 2025;11(3):174-179.

---